Chełmskie Towarzystwo Naukowe

Chełmskie Towarzystwo Naukowe (od 1997). Za datę założenia Towarzystwa przyjmuje się 30 czerwca 1997 r., dzień, w którym odbyło się zebranie założycielskie. Założycielami Towarzystwa byli: Zbigniew Bajko, Stanisław Bodys, Longin Bożeński, Leszek Burakowski, Zdzisław Denysiuk, Zygmunt Gardziński, Wojciech Hetman, Marian Iwanicki, Jerzy Jankowski, Beata Lipczyńska, Roman Małek, Tadeusz Martyniuk, Jerzy Masłowski, Jerzy Michalak, Józef Ogonowski, Beata Pliszka, Sławomir Rogucki, Aleksander Stałęga, Longin Tokarski, Piotr Węcławik oraz Eugeniusz Wójcik. W trakcie zebrania uchwalono statut oraz wybrano komitet założycielski w składzie: Leszek Burakowski, Jerzy Jankowski, Tadeusz Martyniuk, Jerzy Masłowski i Józef Ogonowski, który 11 sierpnia 1997 roku złożył w Wydziale Cywilnym Sądu Wojewódzkiego w Lublinie wniosek o wpisanie Towarzystwa do rejestru stowarzyszeń. Ostatecznej rejestracji ChTN w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 1811 sąd dokonał 23 marca 1998 roku.

W dniu 6 maja 1998 roku na pierwszym walnym zebraniu Chełmskiego Towarzystwa Naukowego dokonano wyboru władz statutowych. Prezesem zarządu został Tadeusz Martyniuk, wiceprezesem – Jerzy Masłowski, członkami zarządu – Longin Bożeński, Zygmunt Gardziński i Eugeniusz Wójcik. Uczestnicy zebrania dokonali także wyboru komisji rewizyjnej w składzie: Jerzy Michalak, Zdzisław Denysiuk, Sławomir Rogucki, oraz sądu koleżeńskiego, w skład którego weszli: Zbigniew Bajko, Jerzy Jankowski, Longin Tokarski, Wojciech Hetman, Tadeusz Radzięciak.

Zakres działalności statutowej Chełmskiego Towarzystwa Naukowego obejmuje: organizowanie i prowadzenie własnych szkół wyższych i placówek oświatowo-wychowawczych oraz Uniwersytetu Trzeciego Wieku, współpracę i współdziałanie z instytucjami, których cele są zgodne z celami stowarzyszenia, w tym w szczególności ze szkołami wyższymi, współpracę z osobami i instytucjami w zakresie zbierania informacji i wymiany doświadczeń w dziedzinie kształcenia na poziomie szkoły wyższej, doradztwo i pomoc prawną w zakresie kształcenia oraz szkolenia i kursy, inne działania sprzyjające rozwojowi statutowych celów organizacji, prowadzenia działalności integrującej członków stowarzyszenia, organizowanie własnych przedsięwzięć naukowych i dydaktyczno-wychowawczych, organizowanie konferencji, seminariów i sympozjów naukowych, w tym w zakresie kultury, edukacji ekologicznej, promocji zdrowia i rozwiązywania problemów z uzależnieniami, prowadzenie działalności wydawniczej, popularyzowanie wiedzy o Chełmie i regionie.

Siedzibą Towarzystwa od momentu założenia do 2008 r. był Urząd Miasta Chełm przy ul. Lubelskiej 65 w Chełmie, a następnie w latach 2008–2016 gmach Instytutu Nauk Humanistycznych Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Chełmie przy ul. Nowy Świat 3. Od 2017 r. stowarzyszenie mieści się w jednym z budynków chełmskiej uczelni przy ul. Pocztowej 52.

W latach 1998–2002 Towarzystwem kierował zarząd w składzie: prezes – Tadeusz Martyniuk, wiceprezes – Jerzy Masłowski, członkowie – Longin Bożeński, Zygmunt Gardziński i Eugeniusz Wójcik. W latach 2002–2008 funkcje kierownicze w Towarzystwie sprawowali: prezes – Zygmunt Gardziński, wiceprezes – dr Józef Pituch, skarbnik – Longin Bożeński, sekretarz – Renata Kartaszyńska, a także prof. dr inż. Tadeusz Martyniuk, prof. dr hab. Józef Zając oraz Eugeniusz Wójcik. W latach 2008–2016 funkcję prezesa pełnił prof. dr hab. Andrzej Stępnik, zaś wiceprezesa – Zygmunt Gardziński. Pozostali członkowie zarządu zmieniali się w kolejnych kadencjach. W okresie 2008–2010 byli to: Renata Kartaszyńska, Zbigniew Lubaszewski, dr Józef Pituch (skarbnik), Anna Szymańska i Mariola Szynal (sekretarz), w latach 2010–2012 – Renata Kartaszyńska (skarbnik) oraz Mariola Szynal, Anna Szymańska, Andrzej Rybak i Zbigniew Lubaszewski.

Od początku działalności Towarzystwa członkowie podejmowali starania zmierzające do utworzenia w Chełmie Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej. Zorganizowano akcję zbierania podpisów popierających tę ideę wśród chełmskiej młodzieży szkolnej. W efekcie przekazano 2 tys. podpisów do Ministerstwa Edukacji Narodowej. W latach 1999–2001 władze stowarzyszenia wspólnie z zarządem miasta kilkakrotnie występowały do Ministerstwa Edukacji Narodowej, samorządów gmin i powiatów oraz parlamentarzystów o poparcie idei chełmskiej szkoły wyższej na forum parlamentu oraz rządu. Zarząd stowarzyszenia zwrócił się także do metropolity lubelskiego – ks. arcybiskupa Józefa Życińskiego, z prośbą o poparcie tej inicjatywy środowisk chełmskich. Działania te przyniosły zamierzony cel i 24 lipca 2001 r. rząd polski podjął uchwałę o powołaniu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Chełmie, której pierwszym rektorem został prof. dr hab. Józef Zając.

Interesującą inicjatywą Towarzystwa była działalność stypendialna na rzecz studentów pochodzących z Chełma. Przez trzy kolejne lata – 1998, 1999 i 2000 zarząd ChTN brał udział w projekcie wspierania młodzieży akademickiej. W ramach tego przedsięwzięcia przyznawano studentom stypendia za wyniki w nauce oraz stypendia socjalne. Rada Miasta Chełm każdego roku przeznaczała na ten cel w budżecie miasta kwotę 100 tys. zł. Zadaniem stowarzyszenia było przyznawanie i wypłacanie stypendiów w oparciu o zatwierdzony przez zarząd miasta regulamin. Każdego roku wypłacono ok. 200 stypendiów.

Pierwszym przedsięwzięciem naukowym Towarzystwa było zorganizowane w dniach 14–15 września 1998 r. w auli Zespołu Szkół Technicznych przy ul. Granicznej w Chełmie, wspólnie z Katedrami Zastosowań Matematyki i Analizy Zespolonej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, seminarium Z zagadnień nieliniowych w matematyce i fizyce. Wydarzenie to zgromadziło wielu uczestników, w tym przedstawicieli nauk ścisłych reprezentujący uczelnie z Lublina, Kielc, Radomia, Rzeszowa i Lwowa, którzy wygłosili 14 referatów. Po rozpoczęciu działalności przez Państwową Wyższą Szkołę Zawodowa w Chełmie stowarzyszenie organizowało wiele przedsięwzięć z różnych dziedzin nauki wspólnie z chełmską szkołą wyższą. Były to m.in. organizowane w latach 2002, 2003, 2004 i 2005 wspólnie z Instytutem Matematyki i Informatyki PWSZ I, II, III i IV Konferencja Entuzjastów Informatyki, a po powołaniu Instytutu Nauk Humanistycznych PWSZ (2004 r.) – konferencje humanistyczne: Związki Mikołaja Reja z ziemią chełmską. W 500. rocznicę śmierci poety – 2005 r., Spotkania polsko-ukraińskie. Literatura, język, kultura – 2006, Obsesje. Projekcje. Projekty – 2007, Pamięć i miejsce. Doświadczenie przeszłości na pograniczu – 2008, Chełm nieznany – spór o kulturę pogranicza – 2009, 4 czerwca 1989 – w drodze do wolności – 2009, Tradycje kolejowe Chełma – 2009, Kongres kultury chełmskiej – kultura Chełma w III RP – 2011. We współpracy z Instytutem Nauk Rolniczych Towarzystwo organizowało konferencje oraz uczestniczyło w projekcie naukowo-dydaktycznym Środowiskowe priorytety Polskiej Prezydencji w naszym mieście Chełm – Ochrona różnorodności biologicznej wraz z konkursem Ginące gatunki roślin i zwierząt na terenie miasta Chełm i formy ich ochrony. Z Katedrą Stosunków Międzynarodowych stowarzyszenie zorganizowało konferencję, w ramach której wspólnie z uczelniami z Litwy, Polski, Rumunii i Ukrainy powołano w chełmskiej uczelni Ośrodek Badań nad Samorządem Terytorialnym Państw Europy Środkowo-Wschodniej (2016). W 2008 r. Chełmskie Towarzystwo Naukowe było inicjatorem, wspólnie z chełmską PWSZ, założenia Uniwersytetu Trzeciego Wieku, w którego zajęciach w pierwszym roku (rok akademicki 2008/2009) uczestniczyło około 380 słuchaczy. Uniwersytet prowadzi swoją działalność nieprzerwanie, poszerzając swoją ofertę o wykłady z historii, kultury, filologii polskiej, edukacji ekologicznej i prozdrowotnej, prawa i techniki oraz zajęcia z informatyki.

Cenną inicjatywą stowarzyszenia było rozpoczęcie programu badawczego pt. Encyklopedia Chełma, którego pomysłodawcą był prof. dr hab. Andrzej Stępnik, prezes zarządu Towarzystwa. Ponadto stowarzyszenie współorganizowało inne wydarzenia, takie jak obchody jubileuszu Jana Longina Okonia z okazji 75-lecia życia pisarza i 60-lecia działalności literackiej w 2003 roku, wraz z Chełmskim Towarzystwem Regionalnym, Oddziałem Lubelskim Związku Literatów Polskich oraz Wydawnictwem TAWA, oraz polsko-ukraińskie warsztaty malarskie współorganizowane z chełmską PWSZ oraz Domem Pracy Twórczej w Uhrze koło Chełma w 2007 i 2008 roku. Warsztatom towarzyszyła wystawa prac malarskich, z których część została przekazana jako elementy wystroju Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Chełmie. Chełmskie Towarzystwo Naukowe posiada duże osiągnięcia wydawnicze, wśród których, poza kilkudziesięcioma wydawnictwami pokonferencyjnymi wydawanymi wspólnie z instytutami PWSZ w Chełmie, należy wymienić dziesięć tomów rocznika naukowego „Sciencia”, dwóch tomów Encyklopedii Chełma oraz dwa numery „Biuletynu Chełmskiego Towarzystwa Naukowego”. Były to także przygotowane we współpracy z Instytutem Nauk Humanistycznych wydawnictwa z międzynarodowej konferencji naukowej Przeobrażenia w języku, kulturze i edukacji na przełomie XX i XXI wieku oraz czasopismo „Scientia” (nr 4). We współpracy z Katedrą Pedagogiki Instytutu Matematyki i Informatyki ukazało się wydawnictwo pokonferencyjne Współczesne wyzwania edukacyjne, zaś z Instytutem Nauk Rolniczych – dwa wydawnictwa z konferencji Zarządzanie populacjami zwierząt dziko żyjących na terenach pogranicza.

Podjęte zostały także nowe działania. Z inicjatywy Wydziału Kultury Sportu i Turystyki Urzędu Miasta Chełm i Młodzieżowego Domu Kultury w Chełmie Chełmskie Towarzystwo Naukowe wystąpiło do Sądu Okręgowego w Lublinie – I Wydziału Cywilnego o rejestrację pisma poświęconego sprawom kultury. Ostatecznie pismo pt. „Kultura Chełmska. Kwartalnik Społeczno-Kulturalny” należące do Towarzystwa zostało zarejestrowane 21 czerwca 2011 r. Dzięki współpracy z instytucjami kultury udało się wydać 1 i 2 numer kwartalnika, którego redaktorem naczelnym został Wojciech Zakrzewski.

Za swoją działalność Towarzystwo otrzymało Dyplom Zarządu Województwa Lubelskiego z okazji 15-lecia działalności, ponadto – nominację w plebiscycie na najlepszą organizację pozarządową Chełma.

Bibliografia: Z. Gardziński, Chełmskie Towarzystwo Naukowe (1997–2011), [w:] Oblicza współczesnej kultury Chełma. Instytucje – twórcy – dokonania, red. Z. Gardziński, A. Stępnik, Chełm 2011, s. 37–53; Z. Gardziński, Działalność naukowa i wydawnicza Chełmskiego Towarzystwa Naukowego, [w:] Chełm jako ośrodek naukowy Tradycje, stan dzisiejszy i perspektywy badań, red. A. Zaręba, Chełm 2013, s. 213–225; Sprawozdania ChTN z lat 1997–2015 [zbiory ChTN]; Statut Chełmskiego Towarzystwa Naukowego.

Zygmunt Gardziński

Siedziba

Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Chełmie

22-100 Chełm,
ul. Pocztowa 52

Sprawozdania

• Sprawozdanie z działalności ChTN za 2024 r